Chronische aandoeningen van de lever, zoals onder meer chronische hepatitis C, overmatig alcoholgebruik, niet-alcoholische steatohepatitis (NASH) of leververvettting leiden tot chronische leverschade, ook wel leverfibrose of leververlittekening genoemd. Indien de oorzaak tijdig wordt aangepakt, is deze leverfibrose omkeerbaar. Blijft de fibrose toenemen, dan ontstaat onomkeerbare leverschade die levercirrose wordt genoemd.
Stadia van levercirrose
In een vroeg stadium treden geen complicaties op. Dit stadium kan volledig ongemerkt voorbijgaan: we hebben het dan over een gecompenseerde cirrose: de lever is nog in staat om zich te herstellen en het aangetaste deel te compenseren.
De levercirrose kan evolueren naar een gedecompenseerde cirrose, met complicaties zoals ascites (vocht in de buikholte), zwelling van de voeten (oedeem), geelzucht, spierverlies en uiteindelijk ook verwardheid (hepatische encefalopathie).
De meeste complicaties van levercirrose zijn het gevolg van portale hypertensie. Door de verhoogde stijfheid van de lever kan het bloed dat uit de darmregio in de buikholte komt en dat zich verenigt in de poortader (of vena porta) niet meer vlot door de leverbloedvaten vloeien. Het stapelt zich op, zodat de druk in de poortader stijgt (vandaar portale hypertensie).
Figuur: de ernst van een cirrose wordt uitgedrukt door middel van de CHILD-Pugh Classificatie of de MELD-score.
Een cirrose kan heel goed gecompenseerd blijven. Indien de cirrose gedecompenseerd was, kan ze opnieuw compenseren als de oorzaak van de cirrose wordt aangepakt. Zo kan een cirrose als gevolg van alcoholgebruik stabiliseren als de patiënt erin slaagt volledig met alcohol te stoppen.
Vochtopstapeling in de buik of ascites
Vochtopstapeling in de buik of ascites ontstaat door een onevenwicht tussen de vorming en de resorptie van vocht in de buikholte. Ascites kan plots of geleidelijk ontstaan. De patiënt merkt meestal dat de buik is opgezet. Soms stapelt zich ook vocht op in de thorax (pleuravocht).
Bij ascites wordt in de eerste plaats plasmedicatie (diuretica) voorgeschreven zoals furosemide of Lasix. Ook wordt een zoutarm dieet geadviseerd. Bij deze patiënten worden regelmatig de nierfunctie en de zouten of elektrolyten in het bloed gecontroleerd. Soms zijn evacuerende ascitespuncties noodzakelijk. Onder lokale verdoving wordt dan een fijne katheter in de buikholte geplaatst om het vocht te verwijderen.
Patiënten bij wie de ascitesproductie niet onder controle komt, kunnen soms worden geholpen door een TIPS (Transjugulaire Intrahepatische Portosystemische Shunt) te plaatsen. Via de liesader of halsader wordt een buisje ingebracht tussen de leverader en de poortader om de druk in de poortader te verlagen. Bij levercirrose wordt de lever immers hard, doordat zich littekenweefsel opstapelt. Daardoor kan het bloed van de darmen niet meer vlot door de lever heen stromen. Het bloed stapelt zich op in de poortader, zodat de druk daar stijgt. Die portale hypertensie leidt onder meer tot ascitesvorming. De TIPS wordt geplaatst op de afdeling Vasculaire en interventionele radiologie.
Figuur: de TIPS maakt een rechtstreekse verbinding tussen de poortader en de hepatische vene, zodat de overdruk in de poortader afneemt.
Een complicatie van ascites is een spontane bacteriële peritonitis (SBP): een infectie van het ascitesvocht door bacteriën die vanuit de darmen naar de buikholte verhuizen. Die infectie gaat vaak gepaard met buikpijn en koorts, maar kan ook onopgemerkt voorbijgaan. Een SBP wordt behandeld met antibiotica tijdens een ziekenhuisopname.
Varices of spataders in de slokdarm en de maag
Als gevolg van de portale hypertensie zoekt het bloed alternatieve wegen om de lever te omzeilen. Dat gebeurt via kleine bloedvaten, die daar eigenlijk niet voor geschikt zijn. Daardoor ontstaan er varices of spataders in de slokdarm- en maagwand.
Een endoscopisch onderzoek (gastroscopie) kan die varices aan het licht brengen. Soms levert een elastometrie, aangevuld met een bepaling van de bloedplaatjes door middel van een bloedanalyse, al genoeg informatie op. In dat geval is er geen gastroscopie nodig. Grote slokdarm- en maagvarices kunnen ernstige bloedingen veroorzaken die endoscopisch worden behandeld. Soms moet daarvoor ook dringend een TIPS worden geplaatst. Om varicesbloedingen te voorkomen worden soms bètablokkers voorgeschreven, zoals propranolol of inderal of carvedilol of Kredex.
Hepatische encefalopathie
Hepatische encefalopathie of verwardheid kan ontstaan bij een gedecompenseerde levercirrose. De lever is dan niet meer in staat om toxische eiwitverbindingen die in de darm worden gevormd af te breken. Eerst worden uitlokkende factoren zoals uitdroging en infecties uitgesloten en zo nodig behandeld. Ook kan lactulose (Bifiteral) of rifaximine worden toegediend.
Verpleegkundig specialist
- Lore Hoof (nurse practicioner levercirrose)