Risicofactoren en symptomen
De aders zijn de bloedvaten die de terugkeer van het bloed naar het hart verzekeren. Het bloed moet dus van de voeten terug naar het hart stromen, tegen de zwaartekracht in. Om ervoor te zorgen dat het bloed niet terugvloeit wanneer we rechtstaan, is het veneuze systeem van de benen uitgerust met kleppen die het bloed slechts in één richting doorlaten: van beneden naar boven en van de oppervlakkige naar de diepe aders.
De oppervlakkige aders liggen in het vetweefsel onder de huid, de diepe aders lopen naast de slagaders. De doorstroming in de diepe aders wordt ondersteund door de werking van de kuitspieren. De oppervlakkige aders kunnen enkel rekenen op de veneuze kleppen. Als die niet goed meer werken en open komen te staan, ontstaat stuwing in de ader. Daardoor worden de ader en de zijtakken groter. Na verloop van tijd ontstaan zo steeds meer zichtbare spataders op het been.
Risicofactoren
- Staand of zittend beroep
- Erfelijke aanleg
- Zwangerschap(pen)
- Obesitas of overgewicht
- Gevorderde leeftijd
- Frequent lang reizen, al zittend
Symptomen
- Zichtbare spataders op de benen
- Vermoeide of zware benen
- Krampen of een mierengevoel in de benen
- Gezwollen enkels en voeten
- Jeuk of eczeem aan de onderbenen
- Bruin - of roodverkleuring van de huid ter hoogte van de onderbenen
- Wonde aan de binnenkant van de enkel, ook wel een veneus ulcus genoemd. De wonde is vaak erg pijnlijk.
- Tromboflebitis
Symptomen verlichten
Wat kan je zelf doen om te voorkomen dat je sneller spataders ontwikkelt en om de symptomen te verlichten?
- Beweeg regelmatig
Moet je voor je werk lang rechtstaan of zitten? Stap dan af en toe wat rond. Ook bij lange reizen met de auto, het vliegtuig of de trein is het raadzaam om af en toe enkele minuten te stappen (min. 10 meter) om de veneuze bloedstroom terug op gang te brengen. - Hoogstand in rust
Leg de voeten op een steun in de hoogte als je neerzit. - Vermijd overgewicht
- Voorkom buikvet
Buikvet verhoogt de druk in de buik en dus de druk waartegen het bloed moet afgevoerd worden uit de benen. - Draag steunkousen
Steunkousen drukken de oppervlakkige spataders samen en stuwen het bloed van beneden naar boven. Afhankelijk van de oorzaak en de plaats van de spataders kan je een kniekous of een lange kous (lieskous of panty) dragen. Steunkousen bestaan tegenwoordig in veel verschillende maten, materialen en kleuren. Het is belangrijk om ze precies te laten opmeten bij een erkend bandagist. Dat doe je het best ’s ochtends. Er bestaan vier drukklassen voor steunkousen, naargelang de ernst van de spataders. Bij symptomatische varices worden voornamelijk de kousen van klasse II gebruikt. Bij preventie eerder een klasse I. De klasse III wordt voornamelijk gebruikt bij lymfoedeem. - Medicatie
Medicatie heeft bij sommige patiënten een gunstig effect op het zware gevoel in de benen. Vraag altijd het advies van je arts.
Wanneer moet je een arts raadplegen?
Bij hinderende symptomen
Een consultatie is nuttig om spataders vroegtijdig op te sporen, om preventieve maatregelen te bespreken en verergering te voorkomen. Bij zichtbare spataders of permanent gezwollen benen, voeren we een duplex echografie uit om heel precies de staat van de oppervlakkige en diepe aders van de benen te beoordelen. Het is een pijnloos onderzoek dat gebruikmaakt van onschadelijke, ultrasone golven.
Bij complicaties
In geval van eczeem of veneuze ulcus is een consultatie bij een arts noodzakelijk. Ook bij tromboflebitis – een klonter in de spatader die een ontsteking veroorzaakt – moet je een arts raadplegen. Op het been ontstaat dan een harde, pijnlijke, rode zone. Tromboflebitis is in principe niet gevaarlijk, tenzij de aantasting uitgebreid is of dicht bij een diepe ader zit.
In de meeste gevallen volstaat een steunwindel en een ontstekingswerende zalf. Je mag in beweging blijven. Bij terugkerende of hardnekkige tromboflebitis is een nazicht door een vaatchirurg aangewezen.
Niet-chirurgische behandeling
Sclerotherapie
Kleine, esthetisch storende spataders kunnen we op de raadpleging behandelen met sclerotherapie. We injecteren met een fijne naald een vloeistof in de spatader. De vloeistof irriteert de vaatwand waardoor de spatader gaat ontsteken en verkleven.
Foamtherapie
Grotere, esthetisch storende spataders of terugkerende spataders behandelen we met foamtherapie. Het schuim bevat dezelfde bestanddelen als de vloeistof die we voor sclerotherapie inspuiten. We mengen de vloeistof met lucht om een groter volume te krijgen. Zo kunnen we grotere oppervlakkige aders behandelen.
Deze behandeling heeft als nadeel dat de huid bruin kan kleuren (bij 5 tot 30 %). De huidverkleuring verdwijnt bijna altijd binnen het jaar. Af en toe ontstaat een wondje. Hoe groter de ingespoten spatader, hoe meer uitgesproken de ontstekingsreactie. De ontsteking kan gepaard gaan met roodheid en pijn. Gebruik in dat geval een ontstekingswerende zalf.
Chirurgische behandeling
Klassieke stripping
Deze techniek werd vroeger standaard toegepast. De chirurg maakt een kleine incisie in de lies of de knieholte op de plaats waar de spatader in de diepere ader uitmondt, en een op het onderbeen om de spatader te bereiken. Vervolgens maakt de chirurg de spatader open en brengt een stripper in: een fijne, plastic katheter. Door de stripper vast te maken aan de spatader kan de volledige spatader uit het been verwijderd worden. Nadien maakt de chirurg kleine gaatjes in de huid om met een haakje de resterende zijtakken te verwijderen.
Radiofrequentie- of laserablatie
Onder echografische beeldvorming prikt de chirurg de grote inwendige spatader aan, bij voorkeur ter hoogte van het onderbeen, en brengt een katheter (hol buisje) tot in de lies in. Een warmtebron wordt door het katheter gestuurd en zo brandt de chirurg het bloedvat van binnenuit dicht. Via kleine gaatjes in de huid verwijdert de chirurg de resterende zijtakken met een haakje. Het lichaam ruimt daarna zelf de resten van het bloedvat op, wat enkele weken kan duren.
Verloop van de operatie
We voeren de ingreep in het dagziekenhuis uit. De dag voordien belt een medewerker jou het tijdstip van de opname door. Kom op de opnamedag nuchter naar het ziekenhuis. De ingreep vindt plaats in de voormiddag. Je kan kiezen voor een volledige verdoving of een ruggenprik waarbij alleen de benen verdoofd worden.
Na de operatie komt een chirurg langs op de kamer ter controle. De wondjes worden verzorgd en je krijgt een steunkous aan. In de namiddag mag je het ziekenhuis verlaten. Hou er rekening mee dat je zelf geen voertuig mag besturen.
Na de ingreep
Na de ingreep mag je nagenoeg normaal actief zijn maar moet je wel:
- tijdig rusten en de benen even omhoog leggen.
- langdurig rechtstaan of stilzitten vermijden.
- indien nodig tijdig een pijnstiller innemen.
- gedurende 6 weken directe blootstelling aan de zon vermijden.
- 4 weken (een) steunkous(en) dragen.
Mogelijke complicaties
- De wondjes kunnen wat nabloeden. Verwijder de kleefpleisters niet. Rust met je been in hoogstand en breng eventueel een extra drukverband aan. Als dat niet helpt, contacteer dan je chirurg.
- Na de ingreep treden vaak blauwe plekken en hardere knobbeltjes op die pijnlijk kunnen zijn. Dat is geen flebitis en een behandeling is niet nodig. Het kan meerdere weken duren voor de blauwe plekken en knobbeltjes volledig verdwenen zijn.
- Door de ingreep kunnen de oppervlakkige huidzenuwen wat geraakt zijn. Dat kan plaatselijk een slapend gevoel veroorzaken. De oppervlakkige zenuwen zullen geleidelijk herstellen. In zeldzame gevallen kan ook een grotere gevoelszenuw gekwetst raken. Bespreek uitgesproken klachten met jouw behandelend chirurg.
Contacteer je huisarts of chirurg bij:
- uitgesproken pijn of zwelling van het been
- een bloeduitstorting die een ernstige zwelling veroorzaakt
- langdurig nabloeden
- tekenen van een infectie: roodheid, verlies van vuil vocht, koorts …
- plotse kortademigheid
Vragen over spataderbehandeling
- Waarom moet ik mijn spataders laten behandelen?
Behalve dat spataders zware benen en krampen veroorzaken en dat je ze esthetisch storend kan vinden, kunnen ze op lange termijn complicaties veroorzaken zoals dermatitis, eczema, beschadiging van de ader met bloedingen tot gevolg, bloedklonters (tromboflebitis of flebitis) en veneus ulcus (open wonde). Daarom zal de arts jou, afhankelijk van de ernst van de spataders, aanraden om ze te verwijderen. Aan de hand van een echoduplexonderzoek bepalen we welke ingreep voor jou is aangewezen. - Mogen spataders zomaar weggenomen worden?
We nemen enkel de oppervlakkige, zieke aders weg. Na de ingreep circuleert het bloed volledig via de andere oppervlakkige en diepe aders zoals voorheen. - Kunnen spataders terugkomen ?
De kans is groot spataders na verloop van tijd in meer of mindere mate terugkomen. We raden daarom aan om ook na de ingreep een steunkous te blijven dragen – tijdens het werk of het reizen bijvoorbeeld – en de benen regelmatig omhoog te leggen in rust.