Wat is een aangezichtsverlamming?
We beschikken over twee aangezichtszenuwen (nervus facalis) die elk de beweeglijkheid en mimiek van een gezichtshelft verzorgen.
Een aangezichtszenuw komt vanuit de hersenen en loopt langs het binnenoor doorheen het middenoor naar de oorspeekselklier (parotisklier). Daar splits hij op in verschillende takken naar de spieren van het gezicht. De zenuw loopt door nauwe, lange beenderige kanalen en is daardoor kwetsbaar voor beschadiging.
Klachten
Als een aangezichtszenuw beschadigd raakt, leidt dat aan een kant tot een verzwakking (parese) of verlamming (paralyse) van de aangezichtsspieren.
- Het gezicht gaat scheef staan, met een afhangende mondhoek, een afhangend onderste ooglid en minder uitgesproken rimpels en neusplooi.
- De patiënt kan ook de aangezichtsspieren aan de getroffen gezichtshelft niet of moeilijk bewegen. Bijvoorbeeld de wenkbrauw optrekken, het oog sluiten, de wang opblazen en de lippen tuiten lukken niet of nauwelijks.
- Bijkomende symptomen zijn een verstoorde traan- en speekselproductie en smaakverlies aan een kant.
- Afhankelijk van de oorzaak kunnen ook pijnklachten, oor- en gehoorproblemen, evenwichtsklachten en verlies van andere zenuwfuncties voorkomen.
Diagnose
Gezien de ernst van de klachten, is grondig onderzoek aangewezen.
- Om de oorzaken te achterhalen, wordt de ziektegeschiedenis overlopen en een neus-, keel- en ooronderzoek uitgevoerd.
- Vaak worden ook bijkomende onderzoeken verricht zoals gehoortesten en eventueel een evenwichtsonderzoek, bloedafname en beeldvorming (CT of MRI scan).
- Elektrofysiologische onderzoeken (elektromyografie en elektroneurografie) kunnen helpen om de mate van zenuwuitval en de prognose te bepalen.
Oorzaken
Aangezichtsverlamming treedt doorgaans aan een kant op en wordt veroorzaakt door een infectie, trauma of tumor. Een aangeboren gezichtsverlamming (bijvoorbeeld Syndroom van Möbius) komt heel uitzonderlijk voor en kan wel tweezijdig zijn.
Mogelijke oorzaken van een niet-aangeboren gezichtsverlamming zijn:
- Verlamming van Bell: vermoedelijk gaat het om een virale ontsteking van de aangezichtszenuw, met meestal een goede prognose.
- Gordelroosvirusinfectie van het oor (Herpes Zoster Oticus): doorgaans zijn blaasjes zichtbaar ter hoogte van het oor. Vaak zijn er ook pijnklachten en soms gehoorverlies en evenwichtsstoornissen.
- Chirurgie dichtbij de aangezichtszenuw.
- Middenoorontsteking en cholesteatoom.
- Trauma, doorgaans in het kader van een schedelbasisfractuur.
- Ziekte van Lyme.
- Tumor met druk op de aangezichtszenuw, bijvoorbeeld een schedelbasisgezwel of oorspeekselkliertumor.
Behandeling
De behandeling hangt af van de oorzaak en ernst van de aangezichtszenuwverlamming:
- Geneesmiddelen, bijvoorbeeld cortisone of antivirale middelen
- Heelkunde om de onderliggende oorzaak aan te pakken
- Decompressieve chirurgie, waarbij de druk op de zenuw wordt weggenomen
- Zenuwreconstructie
- Reconstructieve (plastische) aangezichtschirurgie
In sommige gevallen gaat het om een combinatie van behandelingen. De prognose hangt af van de oorzaak en ernst van de verlamming, de snelheid van ingrijpen en de leeftijd van de patiënt.
Patiënten die hun oog niet of moeilijk kunnen sluiten, kunnen last krijgen van oogproblemen door uitdroging. Zij moeten preventief oogzalven en oogdruppels gebruiken en eventueel hun oog ’s nachts afplakken.
Als de mimiek zich onvoldoende herstelt, kan een logopedist mimetherapie geven om een betere controle te krijgen over de gelaatsexpressie. Ook psychosociale begeleiding is tijdens de behandeling en de herstelfase uitermate belangrijk.