Door de diversiteit aan symptomen bij PCOS-patiënten en de variërende intensiteit ervan, is ook de behandeling van dit syndroom heel divers. Die bestaat vaak uit de combinatie van een symptomatische en een geïntegreerde aanpak.
Symptomatische behandeling van PCOS
Bij een symptomatische behandeling wordt elk symptoom afzonderlijk aangepakt:
- Overmatige lichaamsbeharing (hirsutisme)
- Acne
- Haaruitval (alopecia)
- Onregelmatige of geen eisprong (oligo- of anovulatie)
- Obesitas
- Verminderde vruchtbaarheid (subfertiliteit)
Overmatige lichaamsbeharing - hirsutisme
Overmatige lichaamsbeharing kan op verschillende manieren worden behandeld. De oorzaak ervan aanpakken – een teveel aan mannelijke hormonen – moet met medicatie. Als die behandeling onvoldoende resultaat geeft, kan aanvullend een cosmetische behandeling worden opgestart.
Win voor de behandeling het advies in van een dermatoloog en schoonheidsspecialiste.
Bij overmatige lichaamsbeharing worden geneesmiddelen toegediend die enerzijds de productie van androgenen verhinderen (bv. metformine) en anderzijds de werking ervan (anti-androgenen).
Bij vrouwen met een milde vorm van overmatige beharing kunnen cosmetische behandelingen al soelaas bieden: bleken, epileren, ontharen met een scheermesje, was of crème, elektrolyse, licht- of laserbehandeling. Daarnaast kan overmatige beharing plaatselijk behandeld worden met een crème. Aangebracht op de behaarde zones vertraagt de crème de haargroei en vermindert het de dikte van de haren.
Bij heel wat vrouwen volstaat een cosmetische behandeling niet om overmatige haargroei aan te pakken. Ze is daarom meestal een aanvulling op een medicamenteuze behandeling.
Acne
Ook voor acne zijn er verschillende behandelingen. Dit volgens de ernst van de acne en de eigenschappen van de patiënt. De behandeling moet in de eerste plaats doeltreffend zijn en tijdig worden opgestart. Littekenvorming en ernstige ontstekingen zijn immers de voornaamste oorzaken van fysieke en psychosociale complicaties van acne. Win voor de behandeling het advies in van een dermatoloog.
De oorzaak van acne aanpakken – het teveel aan mannelijke hormonen – kan enkel met medicatie. Daarbij wordt vaak gekozen voor een lokale behandeling met antibiotica en retinoïden.
Haaruitval - alopecia
Haaruitval (alopecia) dient met medicatie behandeld te worden. Het lokaal gebruik van Minoxidil kan effectief zijn bij een milde vorm van haaruitval. Dit middel werkt echter niet bij iedereen. Een tweede optie is het gebruik van anti-androgenen, deze gaan de werking (niet de productie) van androgenen verminderen. In elk geval is het advies van een dermatoloog aangewezen.
Onregelmatige of geen eisprong
Orale contraceptiva, beter bekend als 'de pil', worden aangewend om de menstruatiecyclus te normaliseren. Ze brengen de hormonale balans immers terug in evenwicht.
Bij een onregelmatige eisprong of het uitblijven ervan is het aangewezen om het advies in te winnen van een arts-gynaecoloog.
Obesitas
De behandeling van obesitas heeft als doel:
- gewichtstoename voorkomen
- een normaal lichaamsgewicht aanhouden
- geassocieerde aandoeningen aanpakken
- gewicht verliezen
Uit diverse studies blijkt dat gewichtsverlies bij obese PCOS-patiënten leidt tot een verbetering van de verschillende symptomen. Zo herstelt bij de helft van de vrouwen de eisprong na een gewichtsverlies van 5 procent. Daardoor neemt de kans dat ze zwanger worden - spontaan of na een vruchtbaarheidsbehandeling - toe.
Wie met overgewicht kampt, wint best het advies in van een diëtist.
Verminderde vruchtbaarheid door PCOS - subfertiliteit
Een PCOS-patiënte met kinderwens bij wie de ovulatie uitblijft, is gebaat bij begeleiding voor de bevruchting (preconceptioneel consult) en een aanpassing van de levensstijl vóór een andere behandeling wordt opgestart. Eventuele risicofactoren die een zwangerschap of succesvolle behandeling in de weg kunnen staan, worden dan in kaart gebracht en aangepakt.
PCOS-patiënten met een onregelmatige of geen eisprong (ovulatoire dysfunctie) worden in eerste instantie behandeld met clomifeencitraat. Bij resistentie tegen clomifeencitraat of bij PCOS-patiënten met een glucose-intolerantie kan gekozen worden voor een combinatietherapie. Daarbij wordt clomifeencitraat gecombineerd met metformine of dexamethasone.
Als medicatie geen uitkomst biedt, wordt overgeschakeld op een behandeling met exogene gonadotrofines of op een chirurgische behandeling. De exogene gonadotrofines kunnen indien nodig gecombineerd worden met 'gonadotrophin-releasing hormone agonisten (GnRH agonist). De chirurgische behandeling is een laparoscopische ovariële drilling (LOD). Daarbij wordt de eierstok op verschillende plaatsen gecontroleerd geperforeerd om een eisprong op te wekken.
De derdelijnsbehandeling tot slot is in-vitrofertilisatie of ivf. Ivf is enkel aangewezen als eerste stap bij PCOS-patiënten die kampen met geassocieerde aandoeningen zoals tubaire aandoeningen en endometriose, nood hebben aan pre-implantatie genetische diagnostiek (PGD) of bij verminderde mannelijke vruchtbaarheid.
Integrale behandeling
Het polycystisch ovariumsyndroom geeft diverse symptomen die voortdurend op elkaar inwerken. Patiënten belanden zo in een vicieuze cirkel waar ze moeilijk zelf uit geraken, want de symptomen los van elkaar aanpakken blijkt meestal onvoldoende. Bij een integrale aanpak wordt PCOS in zijn geheel bekeken en behandeld.
Een belangrijk aspect van die aanpak is de levensstijl van de patiënten herbekijken. Die aanpassen is vaak niet eenvoudig. Dit kan worden bereikt via een programma dat een caloriearm dieet combineert met meer beweging, psychologische ondersteuning en continue individuele begeleiding. Door de levensstijl aan te passen verliezen patiënten op een gezonde manier gewicht. In tegenstelling tot een streng caloriearm dieet blijkt deze aanpak wel doeltreffend op de lange termijn.
Bij obese vrouwen met vruchtbaarheidsproblemen is een integrale behandeling behalve doeltreffend ook kostenbesparend, voor de patiënte en de gezondheidszorg.