Principe
Bij dit onderzoek wordt de tracer, Iodium123-gelabeld FP-CIT, gebonden aan de dopaminetransporter. Die komt exclusief voor in dopaminerge neuronen, vooral de celmembranen van presynaptische neuronuiteinden van het nigrostriatum (gedeelte van de zgn. basale kernen).
Een verminderde binding kan wijzen op een degeneratie van nigrostriatale cellen. Dit is het geval bij de ziekte van Parkinson, maar ook bij multipele systeematrofie (MSA), progressieve supranucleaire palsy (PSP) en Lewy body dementie (DLB).
Andere tracers zoals Iodium123-IBZM en het in het UZ Gent gebruikte C11-raclopride brengen de postsynaptische D2/3 dopaminereceptor in beeld om bij deze differentiatie te helpen.
Indicaties
Diagnose van verlies van nigrostriatale neuronen bij twijfelgevallen, bv. ter differentiatie van een morbus Parkinson en differentiatie van DLB met Alzheimer.
Aanvraag
Aanvraagformulier DAT-scan van de hersenen (42.55 KB) "pdf"
Voorbereiding
Medicatie die interfereert met de binding van FP-CIT in het nigrostriatum moet tijdelijk stopgezet worden. Hiervoor bestaat een specifiek protocol.
Om te voorkomen dat het vrij aanwezige iodium-123 de schildklier onnodig bestraalt, moet de patiënt 'koud' iodium innemen om de schildklier te blokkeren. Dit maakt deel uit van het onderzoeksprotocol. Wij hanteren de volgende richtlijnen:
- 1 maal 1 capsule met 130 mg KI de dag voor het onderzoek
- 1 maal 1 capsule KI met 130 mg de ochtend van het onderzoek
- 1 maal 1 capsule met 130 mg KI de dag na het onderzoek
De patiënt moet niet nuchter zijn. In samenspraak met de neuroloog moet medicatie die invloed kan hebben op het resultaat van de scan tijdig stopgezet worden.
Verloop van het onderzoek
- De opnames van de hersenen worden enkele uren (4-6 uur) na de intraveneuze injectie van de tracer gemaakt.
- Het hoofd van de patiënt wordt in een hoofdsteun gefixeerd.
- Het onderzoek duurt ongeveer 30 à 40 minuten.
- Bij grote bewegingsonrust en/of onwillekeurige motoriek kan het onderzoek moeilijk uitgevoerd worden. Sedatie is mogelijk maar leidt soms tot een averechts effect waarbij de onrust in halve bewustzijnstoestand groter wordt.
Bijwerkingen en veiligheid
Inname van FP-CIT kan volgende bijwerkingen hebben:
- hypersensitiviteitsreacties
- veranderingen in eetlust
- hoofdpijn
- duizeligheid
- paresthesie
- nausea
- xerostomie
Iodium-123 vervalt met een halfwaardetijd van 13 uur. Na 1 dag is er dus nog nauwelijks radioactiviteit in het lichaam aanwezig. De gebruikte dosissen zijn laag en houden geen gevaar in.
Verslag en beelden
Via computerbewerking worden regions of interest (ROI's) gecreëerd ter hoogte van beide zijden van de nucleus caudatum en putamen. Die worden vergeleken met een corticale of cerebellaire referentieregio.
Bij patiënten met de ziekte van Parkinson is de activiteit in het putamen meestal lager dan in de nucleus. Bovendien is de activiteit vaak lager contralateraal van de kant van de symptomen, dus asymmetrisch.
De expressie van de dopaminetransporter neemt af met de leeftijd. Daarmee moet rekening gehouden worden bij de beoordeling.
Het verslag besluit noodzakelijkerwijze vaak dat de studie wel of niet compatibel is met nigrostriatale degeneratie.
