Principe
De patiënt krijgt intraveneus een fosfonaatverbinding toegediend waaraan radioactief technetium (radioactieve halfwaardetijd 6 uur) werd gekoppeld in het lab. Er zijn verschillende fosfonaatverbindingen beschikbaar. Wij gebruiken het HMDP (hydroxymethylene diphosphonaat).
Deze 'tracer' absorbeert vooral aan recent geprecipiteerd calciumfosfaat, dat zich op jong osteoïd bevindt. Het osteoïd wordt aangelegd onder invloed van osteoblasten, zodat het onderzoek een weergave is van de lokale osteoblastenactiviteit. Plaatsen met verhoogde osteoblastenactiviteit (verhoogde botturnover of botombouw) zullen als zwarte hot spots zichtbaar worden.
Indicaties
Screening op botmetastasen bij diagnose
Bij gevorderde tumoren en osteoblastisch of gemengd type van botmetastasen, zoals prostaatcarcinoom en borstcarcinoom.
Diagnose van botmetastasen in follow-up bij pijnklachten
Van toepassing bij long- of gynaecologische tumoren. De diagnose bij carcinomen met (overwegend) osteolytische botmetastasen zoals niercarcinoom, melanoom of multipele myeloom is niet zinvol.
Ook de routinematige uitvoering van een botscan zonder aanwijzingen van een mogelijk progressieve tumor is niet zinvol.
Pijnklachten (vooral orthopedie, reumatologie, fysische geneeskunde)
- Lokalisatie van actieve osteo-artrose (vooral bij meerdere radiologische abnormaliteiten)
- Actief inflammatoir gewrichtslijden
- Vermoeden van loslating van osteoprotheses
- Post-operatieve problemen
- Specifieke pathologieën zoals neuro-algodystrofie, pseudoartrose, enz.
Aanvraag
Aanvraagformulier Skeletscintigrafie
Voorbereiding
- De patiënt hoeft niet nuchter te zijn.
- Medicatie mag verder worden ingenomen, behalve bifosfonaten. Die moeten 1 week voor het onderzoek stopgezet worden.
- Hoewel de stralingsbelasting laag is, moet de patiënt tussen de injectie en de opnames voldoende drinken en regelmatig plassen. Daardoor vermindert de stralingsdosis van de gonaden en de blaaswand en de aspecifieke activiteit in de weke delen. Dat geeft een scherper beeld. Uiteraard geldt dit niet voor patiënten met neiging tot urineretentie.
Verloop van het onderzoek
De skeletscintigrafie kan bestaan uit drie delen:
- Het driefasenonderzoek: een dynamische, continue opname van een detail van het skelet onmiddellijk na de injectie (perfusiefase). Dat duurt enkele minuten. Daarna volgen de bloedpoolfase en botfase.
- De botfase: detail of whole bodyscan.
- Eventueel tomografische opnames: SPECT en SPECT/CT.
Tussen de eerste en tweede opnames moet minstens twee uur incubatietijd zitten. In de praktijk komt dat neer op vier uur wachttijd. De patiënt mag de afdeling verlaten.
Perfusie- en bloedpoolfase
In de perfusiefase bepalen we de graad van inflammatie, hyperemie en/of ernst van botombouw aan de hand van een arterieel beeld. De bloedpoolfase geeft een capillair beeld. Meestal zijn de bevindingen van deze fases gelijk.
Duur van de opnames: 10 -15 minuten
Botfase
In de botfase kan een detail bij een lokaal proces in beeld gebracht worden of het hele lichaam via een whole bodyscan om een algemene botaandoening of aandoening op meerdere plaatsen op te sporen.
Duur van de opnames: 15- 20 minuten
Tomografische opnames
SPECT of SPECT-CT met lage dosis voor lokalisatie: er wordt een CT-scan uitgevoerd als de arts nucleaire geneeskunde dit zinvol vindt, bv. als er nood is aan hogere sensitiviteit of preciezere lokalisatie bij complexe botstructuren zoals voeten en wervelzuil en verdere determinatie van focale bothaarden (soms als toevalsbevinding).
Een SPECT-CT met hoge dosis diagnostische CT wordt alleen uitgevoerd als dit is aangevraagd of na telefonisch overleg.
Duur van de opnames: 10- 20 minuten
Bijwerkingen en veiligheid
- Allergische reacties op HMDP zijn mogelijk maar komen slechts zelden voor. Eventueel is wat lokale irritatie of hematoom mogelijk ter hoogte van de inspuitplaats.
- Technetium-99m vervalt met een halfwaardetijd van 6 uur. Na één dag is er dus nog nauwelijks radioactiviteit in het lichaam aanwezig. De gebruikte dosissen zijn laag en houden geen gevaar in.
Verslag en beelden
Het verslag beschrijft de afwijkende bevindingen en beantwoordt als conclusie de gestelde vraag. Een skeletscintigrafie is zeer gevoelig, maar slechts beperkt specifiek. Daarom is een goede indicatiestelling en vraagstelling essentieel.
Bij inflammatoire en/of acute hyperemische processen zoals actieve artritis of een recente fractuur is de perfusiefase positief. Bij chronische, laaggradige processen is deze vaak negatief.
Bij metastasen zien we een willekeurig patroon van hot-spots verdeeld in het skelet. Ter hoogte van het bekken worden vaak hot-spots door urinecontaminatie gezien. Het is belangrijk deze niet te verwarren met een bothaard. Ze bevinden zich buiten de botgrenzen, op de huid.
In het PACS kunt u volgende beelden terugvinden:
- de perfusiefase
- de whole bodyscan
- de SPECT-CT
