Endocriene heelkunde omvat alle ingrepen aan hormoonproducerende klieren zoals de schildklier, bijschildklieren en de bijnieren. Het kan nodig zijn om zo'n klier chirurgisch te verwijdering bij een overproductie van hormonen of bij een (kwaadaardig) gezwel.
Referentiecentrum bijnierchirurgie
De dienst Thoracale en vasculaire heelkunde is gespecialiseerd in bijnierchirurgie. Bijnieraandoeningen zijn zeldzaam en complex. Bijnierchirurgie vereist dan ook heel wat expertise en ervaring bij het chirurgische team en bij alle betrokken zorgverleners. In het UZ Gent werken bijnierchirurgen multidisciplinair samen met endocrinologen, radiologen, anesthesisten, intensivisten en verpleegkundigen om de best mogelijke zorg te bieden.
Het UZ Gent is een van de Belgische centra met het grootste aantal patiënten met bijnieraandoeningen en heeft als een van de enige een erkenning als Europees referentiecentrum voor erfelijke endocriene tumorsyndromen: Endo-ERN, European Reference Network on Rare Endocrine Conditions. Het is een kwaliteitsgarantie voor de behandeling van zeldzame aandoeningen zoals bijnierpathologie.
De bijnieren
De bijnieren zijn kleine, platte organen die links en rechts boven de nieren hoog achter in de buik liggen. Ze liggen vlak bij grote bloedvaten, wat de chirurgie bemoeilijkt.
De bijnieren produceren verschillende levensbelangrijke hormonen. Het bijniermerg produceert adrenaline en noradrenaline. Die hormonen zorgen ervoor dat het lichaam zich aanpast bij een stresssituatie. De bijnierschors produceert het stresshormoon cortisol dat een invloed heeft op de bloeddruk, onstekingsprocessen en de suikerhuishouding. Daarnaast zorgt de bijnierschors ook voor de aanmaak van het hormoon aldosteron, dat een invloed heeft op de zout- en waterregeling. Tenslotte maakt de bijnierschors ook een kleine hoeveelheid geslachtshormonen aan.
Gezwel in de bijnier
De meeste gezwellen in de bijnier zijn goedaardig, maar ze kunnen leiden tot hormonale overproductie, waardoor het nodig is om de bijnier chirurgisch te verwijderen. Ook in onderstaande gevallen verwijderen we de bijnier.
- Een goedaardig bijniergezwel zonder hormonale overproductie
Deze gezwellen worden vaak bij toeval ontdekt, bijvoorbeeld op een CT-scan van de buik. Als zo’n gezwel snel groeit of groter is dan 4 cm verwijderen we het doorgaans omdat grote gezwellen vaker kwaadaardig worden. - Een goedaardig bijniergezwel met hormonale overproductie
De overproductie van één bepaald hormoon kan vitale lichaamsfuncties verstoren. Afhankelijk van welk hormoon overmatig wordt aangemaakt, kunnen verschillende ziektebeelden optreden:- Feochromocytoom: een overproductie van adrenaline en/of noradrenaline, die kan leiden tot een hoge bloeddruk, hoofdpijn, overmatig zweten en hartkloppingen.
- Syndroom van Cushing: een overproductie van cortisol, die kan leiden tot o.a. gewichtstoename, suikerziekte, verhoogde bloeddruk, verminderde spierkracht, overmatige beharing, broze huid en een verstoorde menstruatiecyclus.
- Ziekte van Conn: een overproductie aan aldosteron, die kan leiden tot een hoge bloeddruk en verstoorde zout- en kaliumwaarden.
- Een kwaadaardig bijniergezwel of bijniercarcinoom
Deze tumor kan hormonaal actief zijn, maar dat is niet altijd het geval. Een bijnieroperatie om de bijnier volledig weg te nemen, is de enige kans op genezing. - Een uitzaaiing (metastase) in de bijnier
Een uitzaaiing, afkomstig van een andere tumor in de longen of darmen bijvoorbeeld, kan soms ook een indicatie zijn om de bijnier te verwijderen, in samenspraak met de behandelend oncoloog en enkel na uitsluiten van hormonale overproductie.
Diagnose
We stellen de diagnose van een bijniergezwel aan de hand van radiologische onderzoeken, zoals een CT- of MRI-scan. De endocrinoloog controleert ook altijd of de tumor hormonaal actief is. Dat kan aan de hand van bloed-, speeksel- en urinetesten. Hormonen die in het merg worden aangemaakt, zijn belangrijk voor de bloeddruk (adrenaline en noradrenaline). Hormonen die de schors produceert zijn betrokken bij de stofwisseling, bijvoorbeeld bij de bloedsuikerspiegel (cortisol) en de bloeddruk (aldosteron). De bijnierschors maakt ook geslachtshormonen aan.
Operatie: verwijderen bijnier
Een bijnierverwijdering of adrenalectomie gebeurt meestal met een laparoscopische of robotgeassisteerde kijkoperatie, via vier kleine incisies in de buikwand. Omdat de bijnier een klein orgaan is, verwijdert de chirurg die altijd volledig. Als de bijnier te groot is – groter dan 6 cm – is een open ingreep nodig.
Als er sprake is van hormonale overproductie, dan is endocrinologische voor- en nazorg aangewezen. Daarbij starten we medicatie op of bouwen we ze af om het hormonale evenwicht, en bv. de bloeddruk of bloedsuikerspiegel, te herstellen.
Na de operatie verblijf je tijdelijk op de Post-anesthesie zorgafdeling (PAZA) of op Intensieve zorg, afhankelijk van je gezondheidstoestand.