Het type tweeling bepalen (zygositeit)

Dat eeneiige tweelingen als twee druppels water op elkaar lijken en twee-eiige tweelingen in uiterlijk verschillen, zoals gewone broers en zussen, klopt niet altijd. Ondanks dezelfde erfelijke basis kunnen eeneiige tweelingen er door omgevingsfactoren toch anders uitzien. Er zijn natuurlijk altijd lichte verschillen in bijvoorbeeld grootte, gewicht en karaktertrekken. Ouders hebben vaak meer oog voor de verschillen dan voor de gelijkenissen. Soms krijgen ouders na de geboorte verkeerde informatie over de zygositeit van hun tweeling. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 5 à 10 procent van de ouders daarover een fout idee heeft.

Men kan het type tweeling niet altijd vaststellen op basis van een oppervlakkige analyse van uiterlijke verschillen en overeenkomsten. Dat moet bij voorkeur voor of direct na de geboorte gebeuren door de moederkoek te onderzoeken. Daaraan is namelijk ook te zien of de tweelingen zich in een vruchtzak met een gezamenlijk buitenste vlies of in twee verschillende vruchtzakken hebben ontwikkeld. Zo kan men bepalen of de eicel waaruit een eeneiige tweeling is ontstaan, zich in het begin van de zwangerschap vroeg, laat of zeer laat heeft gesplitst. Zodra de moederkoek verwijderd is, valt die informatie niet meer te achterhalen.

Vóór de veertiende zwangerschapsweek (de duur van de tweelingzwangerschap is gemiddeld 37 weken) kan een echografie het onderscheid tussen laat gesplitste eeneiige tweelingen - die zich ontwikkelen in een vruchtzak met een gemeenschappelijk buitenste vlies - en de vroeg gesplitste eeneiige tweelingen eenvoudig en met grote zekerheid vaststellen. Later in de zwangerschap is dat veel moeilijker en is het vaak niet meer mogelijk om te bepalen of de baby’s met hetzelfde geslacht wel of niet een gemeenschappelijke moederkoek en vruchtzak delen. In dit geval kan alleen onderzoek van de placenta na de geboorte uitsluitsel geven.

Correcte zygositeitsdiagnose

We bepalen de zygositeit bij de geboorte voornamelijk aan de hand van vier criteria:

  • geslacht
  • structuur van de placenta
  • bloedgroep 
  • DNA

Een jongen-meisjetweeling is vanzelfsprekend twee-eiig. Ongeveer de helft van alle twee-eiige tweelingen is van ongelijk geslacht. Als uit onderzoek van de moederkoek blijkt dat de baby’s door één vlies waren omhuld (monochoriaal), dan is de tweeling sowieso eeneiig. Twee derde van alle ééneiige tweelingen is monochoriaal.

Als de kinderen een gelijk geslacht hebben én in twee verschillende vruchtzakken worden geboren of als de moederkoek bij de geboorte niet goed is onderzocht, moet een DNA-test uitsluitsel geven over het type tweeling.
Zijn de genetische merkers verschillend, dan is de tweeling twee-eiig. Zijn ze gelijk, dan is de tweeling vermoedelijk eeneiig.

Men kan nooit met 100 procent zekerheid zeggen of een tweeling tot een bepaald type behoort. Daarom berekenen onderzoekers een waarschijnlijkheidspercentage. Dat percentage geeft een indicatie van de kans dat de tweeling eeneiig is. Dus hoe meer genetische merkers met elkaar overeenkomen, hoe groter de kans dat de tweeling eeneiig is. Als bijvoorbeeld het DNA-profiel van een tweeling gelijk is, dan is die kans 99,9 procent.

Het grote voordeel van een DNA-test schuilt in zijn eenvoud. Een wattenstaafje met wangslijmvlies van beide kinderen is genoeg om het DNA-profiel te onderzoeken. Bloed prikken hoeft dus niet meer. Wangslijmvlies afnemen is pijnloos en kan op elke leeftijd gebeuren.

Een of twee moederkoeken?

Een veelvoorkomend misverstand is dat als de baby’s geboren worden met twee moederkoeken, het gaat om een twee-eiige tweeling. Het type tweeling is niet direct af te leiden uit het aantal moederkoeken. Ongeveer de helft van de twee-eiige tweelingen heeft bij de geboorte op het eerste gezicht maar één moederkoek. Van de eeneiige tweelingen komt 16 procent met twee moederkoeken ter wereld.

Het aantal moederkoeken hangt af van de plaats van de innesteling van de embryo’s in de baarmoeder. Als de embryo’s dicht bij elkaar komen te liggen, dan vergroeien de moederkoeken met elkaar en lijkt het alsof het er maar één is.

Waarom is het belangrijk de zygositeit te bepalen?

De Declaration of Rights and Statement of Needs of Twins and Higher Order Multiples vermeldt expliciet het recht van ouders en meerlingen om hun zygositeit te kennen.

Medisch

  • Eeneiige tweelingen zijn ideale partners voor orgaantransplantaties omdat zij gelijkaardige immunologische systemen delen. Daardoor wordt het overgeplante orgaan niet afgestoten. 
  • Het is belangrijk om de zygositeit te kennen voor de prognose van het andere lid bij een erfelijke aandoening. Eeneiige tweelingen delen hetzelfde erfelijke materiaal.

Persoonlijk

  • Zygositeit heeft belangrijke implicaties voor meerlingen en hun families, directe omgeving, school en werk. Elk individu moet in staat zijn zichzelf te identificeren en te onderscheiden van zijn omgeving.
    Het is daarom goed om de verzorgers van tweelingkinderen op de hoogte te brengen van mogelijke gevolgen van de zygositeit op het gedrag van de kinderen. Eeneiige tweelingen lijken meestal meer op elkaar dan twee-eiige tweelingen, die evenveel erfelijk materiaal delen als broers en zussen en net zo grote verschillen kunnen vertonen.
  • Familieleden, kennissen en leerkrachten reageren soms anders op tweelingen. Ze zijn geneigd om gelijkenissen tussen tweelingkinderen sterk te benadrukken en verschillen te negeren. Maar soms krijgen net de verschillen extra aandacht. Beide reacties doen afbreuk aan het recht van een kind om zich te ontwikkelen tot een zelfstandig individu met eigen ideeën, interesses en een eigen toekomst.
  • Eeneiige tweelingen verdienen bijzondere aandacht. Het is belangrijk de kinderen te helpen ontdekken dat ze, ondanks hun grote verbondenheid en vaak sterke gelijkenis, twee afzonderlijke wezens zijn met verschillende wensen en capaciteiten die zich geleidelijk aan verschillend zullen ontwikkelen.

Wetenschappelijk

Om te kunnen vaststellen in welke mate erfelijke of omgevingsfactoren een bepaalde menselijke eigenschap beïnvloeden, is het noodzakelijk om eenneiige en twee-eiige tweelingen te vergelijken. Daarvoor is een correcte kennis van de zygositeit een vereiste.


De inhoud van deze pagina werd samengesteld door de betrokken dienst(en). Laatste update: 23-10-2019 11:01.