Slideshow: in de kijker





​Faciale feminisatie en masculinisatie

Waarom het gezicht vervrouwelijken of vermannelijken?

Transseksualiteit is de extreme vorm van geslachtsidentiteitsstoornis (genderdysforie). De transseksuele persoon ervaart een verschil tussen de seksuele identiteit zoals hij of zij die beleeft en de biologische seksuele identiteit. Iemand die transseksueel is, beschouwt zichzelf als behorende tot de andere sekse en heeft de behoefte om dat gevoel in de realiteit om te zetten. Daaruit vloeit de wens voort om in transitie te gaan naar het andere geslacht.

Het aangezicht communiceert belangrijke sociale informatie. Zo stelt het ons al bij het eerste contact in staat om iemand als man of als vrouw te herkennen.

Voor de transseksuele patiënt is niets belangrijker dan er voor de buitenwereld uit te zien zoals hij of zij zich vanbinnen voelt. Om te voorkomen dat de patiënt al meteen op het eerste gezicht als transseksuele patiënt wordt herkend, worden bepaalde kenmerken in het gezicht aangepast. Het gezicht wordt dan meteen herkend als dat van het andere geslacht. De aanpassingen die daarvoor nodig zijn, noemen we faciale feminisatie of masculinisatie.

Verschillen tussen man en vrouw

Het mannelijke aangezicht (illustratie a) is groter, meer vierkant en heeft scherpere hoeken gezichtskenmerken man versus vrouwdan dat van de vrouw (illustratie b). De neus bij de man is groter en heeft een uitgesproken neusrug. Het gezicht van de vrouw is kleiner, ovaler en vaak hartvormig en heeft zachtere lijnen. De oogkassen zijn groter en de wenkbrauwen zijn hoger ingeplant: het hoogste punt bevindt zich meer naar het laterale derde. 

De aangezichtsschedels vertonen gelijkaardige kenmerken. De mannelijke schedel heeft een prominente en hoge kin, stevige kaakhoeken met een bijna rechte hoek en een benige verdikking boven de oogkassen (frontal bossings). De vrouwelijke schedel heeft een volledig convex (bol) voorhoofd, een minder uitgesproken kin en afgeronde kaakhoeken. 

schedel man - vrouw kaakhoeken man - vrouw

Bij de meeste esthetische ingrepen willen patiënten hun uiterlijk verbeteren, maar willen ze toch ook vooral op zichzelf blijven lijken. Bij ingrepen om het gezicht te vervrouwelijken of te vermannelijken wil de patiënt juist drastisch veranderen.

We bespreken de verschillende chirurgische ingrepen die de typisch mannelijke of vrouwelijke kenmerken kunnen veranderen, achtereenvolgens de mogelijkheden bij transvrouwen (transitie van man naar vrouw) en bij transmannen (transitie van vrouw naar man).

Vervrouwelijking: faciale feminisatie

In de figuur wordt in blauw weergegeven waar de mannelijke schedel – in vergelijking met de vrouwelijke schedel – een teveel aan bot heeft. De rode zone geeft weer waar er botvolume mag worden aangevuld om de schedel vrouwelijker te maken. vervrouwelijking

Het voorhoofd

Vooral het bovenste derde van het aangezicht bepaalt of een aangezicht als vrouwelijk of mannelijk wordt herkend. Typische mannelijke kenmerken zijn de terugliggende haarlijn, de frontal bossing (benige prominenties boven de oogkassen) en de positie en de vorm van de wenkbrauwen.

Die kenmerken kunnen worden aangepast door een coronale benadering. De chirurg maakt een incisie om toegang tot het voorhoofd te krijgen. Die incisie loopt over het hoofd, van oor naar oor, en wordt zoveel mogelijk verborgen in de behaarde hoofdhuid.

Door deze toegang kunnen de frontal bossings worden verwijderd en de oogkassen wat groter gemaakt. De wenkbrauwen worden hoger gepositioneerd en krijgen een meer vrouwelijke vorm. Door de haarlijn naar voren op te schuiven, wordt het voorhoofd kleiner. 

coronale toegangcoronale toegang
  Figuur: coronale toegang

correctie frontal bossing
 Figuur: correctie van de frontal bossing

De kin

De vrouwelijke kin is puntiger, smaller en minder hoog dan de mannelijke kin. Om de kin te vervrouwelijken kan de kin worden aangepast door middel van correctieve osteotomiëen, via de mond (intra-orale toegang). De losgemaakt botfragmenten worden verplaatst om de vorm aan te passen. Daarna worden ze gefixeerd met titaniumplaatjes.

intra-orale toegang
osteotomie en fixatie
  Fig: iIntra-orale toegang​Fig: correctieve osteotomie en fixatie met titaniumplaatjes

 

Kaakhoeken

De kaakhoek bij de man is prominenter. Dat komt door de dikkere kauwspier, maar vooral door de meer uitgesproken benige structuur van de onderkaak. Zowel naar achteren als naar onderen en naar buiten is de onderkaak uitgebreider dan bij vrouwen. De kaakhoek kan via een intra-orale toegang worden verkleind. Door middel van correctieve osteotomiëen wordt het teveel aan bot weggenomen. De ingreep laat geen zichtbare littekens achter.

correctie kaakhoekencorrectie kaakhoeken
  Figuur: de kaakhoek wordt gecorrigeerd door aanleggen van een zaagsnede.

Orthognatische chirurgie

In het middelste en onderste derde van het gelaat kunnen de volumes worden veranderd door de botstructuren van de boven- en onderkaak te verplaatsen. Die veranderingen kunnen het middengezicht meer volume geven en het gezicht ronder maken.

correctie kaakhoekenDe kin wordt minder prominent, de kaakhoeken worden minder uitgesproken en de bovenste fronttanden kunnen wat meer zichtbaar worden gemaakt. Ook deze ingreep laat geen zichtbare littekens achter: alle insnedes bevinden zich in de mond. Met behulp van titaniumplaatjes worden de verplaatste botstukken opnieuw vastgezet.

Figuur: de boven- en onderkaak worden verplaatst waardoor de volumes worden herverdeeld.

 

De neus

De neus is bij de man meestal groter dan bij de vrouw. De neusrug is rechter en naar het voorhoofd en de bovenlip toe zijn de hoeken scherper. Bij de correctie van het voorhoofd wordt de hoek tussen neus en voorhoofd al wat stomper gemaakt. Dankzij orthognatische chirurgie kan ook de hoek tussen neus en bovenlip stomper worden.

Als het effect van de beideneus man - vrouw ingrepen nog niet volstaat, kan nog een neuscorrectie worden uitgevoerd. De neus wordt kleiner gemaakt, de neusrug wordt wat minder prominent en de tip wordt wat meer naar boven gezet. Ook deze ingrepen kunnen zonder uitwendige littekens gebeuren.


 Figuur: het profiel van de neus bij mannen en vrouwen

De jukbeenderen

Vrouwen hebben meestal iets prominentere jukbeenderen dan mannen. Het corrigeren van de jukbeenderen alleen maakt een gezicht nauwelijks vrouwelijker. Prominente jukbeenderen worden zowel bij vrouwen als bij mannen attractief bevonden. Jukbeencorrecties worden vooral daarom uitgevoerd. Ook deze ingreep gebeurt via een intra-orale toegang en laat geen zichtbare littekens achter.

jukbeenderen man - vrouwjukbeencorrectie 

Vermannelijking: faciale masculinisatie

Voorhoofd

Vooral de frontal bossings zorgen ervoor dat het voorhoofd als mannelijk wordt herkend. Deze benige uitstulpingen bevinden zich vooral anterieur van de beide frontale sinussen, maar ook ter hoogte van de bovenste laterale orbitale hoek.

aanbrengen MMBij de transman kan deze supra-orbitale rand worden opgebouwd door kunststofmateriaal (methylmetacrylaat of MM) op de schedel aan te brengen (zie figuur). Dat gebeurt via een coronale toegang, zoals beschreven bij de faciale feminisatie. Het materiaal kan zeer gemakkelijk worden gemodelleerd. De incisies voor deze toegang worden verborgen in de behaarde hoofdhuid. Voor de ingreep wordt met de patiënt besproken hoe uitgebreid hij de opbouw wil.

Kin

Zoals reeds vermeld is de kin bij mannen hoger, breder en meer naar voren ontwikkeld. De kin kan in de verschillende richtingen worden vergroot door osteotomiezaagsnedes aan te leggen.

De toegang tot de kinzone gebeurt door incisies in de onderlip – er zijn dus geen littekens te zien. De chirurg maakt de verschillende delen los, positioneert ze verder uit elkaar en fixeert ze met plaatjes. Het volume dat zo ontstaat kan worden opgevuld met kunstbot. Het resultaat is een volumetoename in verticale, horizontale en zijdelingse richting. Dat de kin naar voren wordt geplaatst, heeft ook een positief effect op de hals: de hoek tussen kin en hals wordt scherper en de huid onder de kin komt strakker te zitten.

Deze volumetoenames in verschillende richtingen kunnen met een implantaat niet even efficiënt worden gerealiseerd. Ook het positief effect op de hals blijft dan achterwege.

 kincorrectie
Figuur: de volumetoename van de kin kan in alle richtingen worden bekomen door aanleggen van  osteotomieën.

Kaakhoek

Om de kaakhoek bij de transman meer prominent te maken, kan een botgreffe worden gebruikt of een individueel gepland en vervaardigd kaakhoekimplantaat. De tweede optie is de meest eenvoudige en efficiënte methode. Ook de kaakhoekimplantaten worden aangebracht via een intra-orale toegang.

kaakhoekimplantaten 

De jukbeenderen

Zoals eerder vermeld worden prominente jukbeenderen zowel bij vrouwen als bij mannen antrekkelijk bevonden. Jukbeencorrecties worden vooral daarom uitgevoerd. Ook deze ingreep gebeurt via een intra-orale toegang en laat geen zichtbare littekens achter.

 

De inhoud van deze pagina werd samengesteld door de betrokken dienst(en). Laatste update: 11-2-2016 10:12.

Locatie >

Team >